(Qua áng hương trà - Vũ Hoàng Chương)

  Theo Hải Thượng Lãn ông Lê Hữu Trác (1720 - 1791) thì "cây sen hoa mọc từ dưới bùn đen mà không ô nhiễm mùi bùn, được khí thơm trong của trời đất nên củ sen, tua sen, hoa, lá... đều LÀ NHỮNG VỊ THUỐC HAY".
 
 Ở nước ta, không biết cây sen có tự bao giờ. Chỉ biết đâu đâu cũng thấy bạt ngàn hoa sen. Từ miền núi, trung du đến đồng bằng, nhiều nhất là ở Ðồng Tháp Mười, vùng đồng trũng Hà Nam, Hưng Yên, Hải Phòng. Song tuyệt nhất vẫn là sen Hồ Tây, đặc biệt là vùng Ðồng Trị, Thủy Sứ thuộc làng Tây Hồ (Quảng Bá). Bông sen nơi đây rất lớn, hương thơm ngát, mỗi bông cho từ 90 -100g gạo sen. Những hạt gạo sen trắng tinh nằm trên những tua hoa thanh mảnh, màu vàng rực. Hoa sen thường nở vào lúc bình minh. Khi mặt trời còn chìm trong sương sớm, hoa hàm tiếu (ngậm cười) chờ đợi. Và khi những tia nắng đầu tiên bừng chiếu, hàng triệu đoá sen hồng hé nở toả hương ngây ngất cả một vùng trời. Ðúng lúc ấy, những nông phu chống sào đẩy thuyền lướt trên mặt hồ, hai tay nâng niu từng bông nhẹ nhàng đặt vào khoang thuyền. Cho đến khi lòng thuyền đầy ắp hoa, họ chống sào cập bến, sen được đưa nhanh về nhà.

  Những thôn nữ, với đôi tay trắng ngần, nuột nà, bàn tay trái ôm chặt đài hoa, bàn tay phải khéo léo đẩy nhẹ những ngón tay cho những hạt gạo (túi hương) rơi vào trong lòng chiếc lá sen lớn. Sau đó, dùng lạt buộc túm lại để nuôi hương. Ướp chè sen là một nghề, hơn thế là một nghệ thuật lắm công phu, đòi hỏi ở người ướp sự nhẫn nại,đôi tay tinh tế và diệu nghệ. Ðặc biệt, tâm hồn phải sạch trong, nhân hậu, thuỳ mỵ, đoan trang. Bởi hương sen rất cao quý, tinh khiết, một chút bụi nhơ cũng làm vẩn đục hương hoa. Trong nghệ thuật ướp chè sen, chè Mạn hảo được ưa chuộng nhất. Ðó là chè Tuyết Shan vùng mạn ngược Hà Giang mọc tự nhiên trên những dãy núi có độ cao 800-1200m quanh năm tuyết phủ.

 Ðể chống chọi với khí hậu khắc nghiệt, những búp chè phải gồng sức vươn lên đón nhận từng giọt nắng, từng tia sáng của mặt trời. Chính cuộc chống trả quyết liệt cho sự sinh tồn ấy đã tạo cho chè Tuyết Shan một hương vị đặc biệt, trở thành đặc sản mà những người sành chè luôn săn tìm, yêu thích. Họ trân trọng, nâng niu như một báu vật. Họ lựa chọn những búp chè non, những lá chè bánh tẻ. Cuỗng và lá chè già bị loại bỏ rồi rửa sạch, cho vào chõ đồ chín. Sau khi phơi khô, họ cho chè vào chum (vại), trên phủ một lớp lá chuối khô, ủ từ một đến hai năm cho chè phong hoá bớt chất chát, có độ xốp như giấy bản mà hương vị đặc trưng của chè vẫn lưu giữ.

 Khi ướp, người ta rải một lớp chè rồi một lớp mỏng gạo sen, rồi lại một lớp chè, một lớp gạo sen. Cứ thế cho đến khi hết chè. Sau cùng, phủ một lớp giấy bản. Chè và gạo sen được chứa trong một "chiếc quả" (dùng để đựng cau và các lế vật cưới xin). Thời gian ướp tùy thuộc vào độ ẩm của gạo sen nhiều hay ít, thường từ 18 dến 24 giờ. Sau đó, đem sàng để loại bỏ những hạt gạo sen. Chè đã sàng loại xong được cho vào một chiếc túi bằng giấy chống ẩm để giữ lấy cả hương sen lẫn hương trà rồi sấy cho đến khi cánh chè đã khô, hương sen quyện vào chè thì bỏ ra.Lại ướp một lần sen thứ 2, thứ 3, thậm chí thứ 4, thứ 5 tùy thuộc vào sở thích của người uống trà đậm hay nhạt. Sen càng luyện vào cánh chè, càng ướp nhiều thì chè càng thơm.Trung bình, mỗi cân chè ướp cần từ 800 – 1000 bông sen. Cho nên, không phải ngẫu nhiên, mỗi kg chè sen được đổi bằng 2-3 chỉ vàng mà người sành chè vẫn nao nức tìm mua bằng được.Những sớm ban mai, những buổi chiều tà, gặp người tri kỷ, thủ thỉ tâm tình bên ấm trà sen hương đượm, có chốn bồng lai tiên cảnh nào bằng? Cái tinh của trà sen, cái hương thơm ngọt ngào, trong trẻo của nó sẽ làm cho hồn người thư thái, có thể tẩy được bụi trần, rửa được lòng tục.

 Người kén trà, trà cũng kén người. Những bậc chính nhân quân tử, những tao nhân mặc khách, những thiếu phụ thùy mị đoan trang.. mới có "duyên" gặp gỡ, thưởng tách trà sen. Ðó là sự gặp gỡ, hòa hợp của những tư chất, tâm hồn trong sạch, thanh tao. Và kỳ lạ thay khi mỗi cánh chè, mỗi dòng hương là cả một dòng tinh túy của đất trời, của con người tụ lại.

Nâng chén, mời anh thưởng vị trà
Ðừng quên tan tác mấy đời hoa
Chỉ từng hớp nhỏ cho sen đượm
Vớt lại trần ai một chút Ta..../.

Trường Xuân